De jaarlijkse Insectenzomer, een campagne van Natuurpunt, leverde dit jaar een recordaantal meldingen op. Vooral de aanwezigheid van de Aziatische hoornaar springt in het oog, al blijft de aardhommelgroep voorlopig de meest gemelde soort in Haspengouw. “Niet alle exoten zijn schadelijk, maar de snelle toename baart zorgen. Sommige soorten veroorzaken schade aan landbouw en natuur en brengen economische risico’s met zich mee,” aldus Wim Veraghtert van Natuurpunt.
- Rudi De Cock
- Beelden © Media Haspengouw
Van 1 juni tot 31 augustus registreerden meer dan 52.000 deelnemers in Vlaanderen ruim 2,2 miljoen insecten. Ook in Limburg werd actief geteld, met bijna 184.000 waarnemingen door 8771 inwoners. Zij brachten samen 183.469 insecten in kaart. De aardhommelgroep staat met 4.006 meldingen bovenaan, gevolgd door de Aziatische hoornaar (3.706) en de akkerhommel (3.651). Daarmee verschilt Limburg van het Vlaamse totaalbeeld, waar de invasieve hoornaar dit jaar de koppositie innam. “De sterke aanwezigheid van de Aziatische hoornaar in Limburg is een teken aan de wand”, vertelt Veraghtert. “De soort verspreidt zich snel en veroorzaakt zorgen door haar impact op honingbijen en andere bestuivers. Limburgers werden actief aangemoedigd om nesten en exemplaren door te geven via Vespawatch.be.” Toch biedt het Limburgse resultaat ook positieve signalen. Na een magere zomer in 2024 zagen onderzoekers dit jaar weer een duidelijke terugkeer van hommels. Ook vlinders lieten zich vaker zien, met onder meer kleine vuurvlinders en icarusblauwtjes. Dankzij de gratis app ObsIdentify konden Limburgers eenvoudig soorten herkennen en doorgeven, waardoor duizenden kleine observaties bijdragen aan een beter inzicht in de biodiversiteit van de provincie.
Haspengouws bewustzijn
In Alken, Sint-Truiden en andere delen van Haspengouw neemt het aantal meldingen toe. Ook de bewustmaking rond de Aziatische hoornaar stijgt voelbaar. Mensen zoeken manieren om het kwalijke insect een halt toe te roepen. Het aantal waargenomen Aziatische hoornaars is hier immers de laatste jaren sterk gestegen. “De recente waarnemingen moeten ons met z’n allen alert maken”, vindt imker Peter Truyens (foto) van Alken. “Deze agressieve wesp, afkomstig uit China, bedreigt niet alleen honingbijen maar ook andere inheemse insecten die cruciaal zijn voor de bestuiving van bloemen en planten. Het plaatsen van 3D-geprinte hoornaarvallen is een goede aanpak.” In Limburg werden in 2024 maar liefst 494 nesten gemeld via Vespawatch, tegenover 170 in 2023 en slechts 27 in 2022. Ook in Sint-Truiden neemt het aantal meldingen toe, wat wijst op een snelle verspreiding van de soort. Lokale initiatieven zoals Rotary Borgloon zetten zich in voor het opsporen van nesten en het beschermen van bijenpopulaties.
De grootste van de 5 gevangen insecten is een Aziatische hoornaar, een koningin. Zij wordt dezer dagen actief om een nest te bouwen en dat moet voorkomen worden. “Anders gaat het maal 5”, aldus Peter Truyens.
“De Aziatische hoornaar is groter dan de gewone wesp, meet twee tot drie centimeter en heeft een zwart borststuk met een oranje kop en gele poten. Ze kan meerdere keren steken, is agressiever en heeft een krachtiger gif. Naast het risico voor mensen vormt ze een bedreiging voor bijen en andere bestuivers. Gewone wespen zijn vooral een overlast in de zomer, maar de hoornaar is een veel grotere bedreiging voor zowel mens als natuur.”
Praktische tips
Om veilig om te gaan met de Aziatische hoornaar én de invasie ervan te bestrijden, zijn er wel wat mogelijkheden. Zo bestaan er vallen die specifiek op Aziatische hoornaars gericht zijn. “Het systeem is met 3D-print gemaakt en zorgt ervoor dat anderen insecten wél uit de val kunnen, en enkel de Aziatische hoornaar niet. Een van de methoden is het plaatsen van selectieve vallen in het voorjaar, om te voorkomen dat koninginnen nesten beginnen te bouwen. De val is voorzien van een speciale lokgeur. Een andere methode is het opsporen en vernietigen van bestaande nesten. Hoewel dat tijdrovend is, is het het enige alternatief als een koningin erin slaagt om een nest te bouwen. “Iedereen kan helpen door activiteiten van Aziatische hoornaars te melden,” voegt Peter eraan toe. “Het is belangrijk om te kijken waar ze naartoe vliegen, omdat dit ons kan helpen bij het opsporen van nesten.”
Stella
In Sint-Truiden heeft een koppel ontdekt dat de vallen die ze enkele jaren geleden bij Aveve kochtten om wespen te bestrijden, ook hoornaars aantrekken. “Je moet in de val een beetje vloeistof doen. Ik heb ontdekt dat ze wel gek zijn van mijn Stella-bier. Bijen blijven er van weg, wellicht omdat ik veel lavendelplanten in de tuin heb, blijkbaar een lekkernij voor onze bijtjes en hommels. In mijn vallen zaten alleen hoornaars, wespen en wat vliegen.” Verder is het raadzaam felgekleurde kleding en sterk geurende lotions te vermijden. Zoet eten en drinken kan het best afgedekt worden, en schuren, tuinhuisjes en andere mogelijke nestlocaties verdienen regelmatig een inspectie. In sommige gevallen kan een lenteval helpen om koningin-hoornaars vroeg in het seizoen te vangen, maar dit gebeurt het best onder begeleiding van deskundigen zoals imkers.
