Sint-Truiden leverde in de Belgische en Vlaamse geschiedenis wel wat ministers, maar weinigen gaan weten dat de stad ook een eerste minister aan ons land leverde, en dat was Barthélemy de Theux de Meylandt, geboren in Sint-Truiden op 26 februari 1794.
Barthélemy de Theux was de jongste van vijf kinderen van Ridder Joseph-Mathieu de Theux (1724-1825). Hij werd gedoopt in de kerk van Guvelingen en deed zijn middelbare studies in Sint-Truiden. Hij werd geboren op het kasteel Schabroek, het familiedomein van zijn moeder Antoinette de Wezeren, nu een gedeelte van de Tuinbouwschool Hasp-O Stadsrand. Barthélemy de Theux was ook eigenaar van het kasteel Meylandt in Heusden sedert 1843 en voegde toen “de Meylandt” toe aan zijn familienaam. Hij trouwde als 46-jarige met de 18-jarige Aline du Parc en ze kregen vier dochters en een zoon, die echter geen nakomelingen had. Zijn voorouders waren ‘Ridder van het Heilig Roomse Rijk’ sedert 1703, maar de maand voor zijn huwelijk kreeg Barthélemy de erfelijke titel van graaf. Hij studeerde rechten aan de universiteit van Luik en kreeg al jong belangstelling voor de politiek. Hij werkte onder andere mee aan het verspreiden van petities in Limburg en Luik die uiting gaven aan het ongenoegen van de bevolking tegen het beleid van de Hollandse koning Willem I. Hij werd een voorbeeld van het Katholiek Liberalisme, en was voorstander van het Unionisme, de samenwerking tussen beide politieke strekkingen van toen om het land te besturen.
Politiek “beest”
In 1830 wordt hij door de kiezers van het arrondissement Hasselt naar het Nationaal Congres gestuurd en daar ontpopt hij zich onmiddellijk als een actief en bekwaam man. Hij nam steeds wijze standpunten in die het telkens haalden zoals de onafhankelijkheid van het land, de uitsluiting van de Nassaus voor de kroon, de grondwettelijke erfelijke monarchie, het tweekamerstelsel. Hij verdedigde als katholiek de vrijheid van godsdienst en onderwijs, de onafhankelijkheid van de clerus en vanuit liberaal standpunt de persvrijheid, de vrijheid van meningsuiting en vergaderen.
Een tijdgenoot beschreef hem als “Groot van gestalte, met een onbewogen gelaatsuitdrukking, eerder koud, bracht hij nooit passie in de debatten maar klaarheid door zijn trefzeker oordeel en zijn gezond verstand. Hij was geen echte redenaar maar maakte alles goed door zijn strenge logica en zijn superieur intellect. Hij ontroerde niet maar overtuigde”. Hij zou meer dan 40 jaar in het parlement zetelen.
Vijfde premier van het land
België werd onafhankelijk in 1831 en op drie jaar tijd werden vier eerste ministers versleten. Het leken wel Italiaanse toestanden. Barthélemy de Theux werd opgemerkt door koning Leopold I en die maakte hem minister van Binnenlandse Zaken in 1831. In 1934 deed de koning op hem, als onbetwist leider van de Katholieke volksvertegenwoordigers, beroep om een nieuwe regering te vormen. Hier bekleedde hij, naast het premierschap ook nog Buitenlandse Zaken en kreeg hij het Verdrag der XXIV artikelen tussen België en Nederland op zijn bord. Hij moest het verlies van de helft van Limburg en van Luxemburg door de Kamer halen. Hij werd er als verrader uitgescholden, maar hij kon een meerderheid overtuigen en het onafhankelijkheidsverdrag werd aangenomen. Zijn regering ‘viel’ in 1840 maar vijf jaar later stond hij er weer met een homogeen Katholiek kabinet. De verkiezingen van 1847 brachten een liberale meerderheid aan het bewind en in 1870 was het weer de beurt aan de Katholieken en in 1871 werd Barthélemy de Theux opnieuw eerste minister tot zijn dood in 1874.
De meridiaanlijn
Een gedenkplaat op het Abdijplein in Sint-Truiden herdenkt dat Barthélemy de Theux in 1836 verordende dat diverse Belgische steden een meridiaanlijn moesten aanleggen opdat burgers hun uurwerk konden gelijkstellen op 12 uur Brusselse 
tijd.
Op het abdijplein bevindt zich dergelijke meridiaanlijn die, samen met de zuil met daarop het beeld van Sint-Trudo, een middagzonnewijzer vormt. Een gedenkplaat verwijst naar Truienaar Barthélémy de Theux de Meylandt, die als minister van Binnenlandse Zaken in 1836 verordende dat de meridiaanlijnen er moesten komen in de steden zodat de burgers hun uurwerk konden gelijkzetten om 12 uur, Brusselse tijd. In Brussel kreeg hij een standbeeld in het park op De Meeüwssquare in de Leopoldwijk, een borstbeeld in de senaat en straatnamen in Etterbeek, Elsene en Heusden-Zolder. Maar (nog) niet in Sint-Truiden, zijn geboortestad. Maar het hoogste kunstwerk van de stad, hebben we aan hem te danken.
Foto’s, met dank aan Willy Leenders.
De Trudo van kunstenaar Hugo Duchateau
Mensen stellen zich vaak de vraag naar de zin en de betekenis van kunst. Neem nu het beeld “Trudo op de staak” van Hugo Duchateau, een cadeau van het Stedelijk Feestcomité in 1993 ter gelegenheid van Sint-Truiden 1300: een metalen mast van 18 meter, blauw geschilderd, met hoog daarop geplaatst een gestileerd Sint-Trudobeeld, met kerkje, goud geschilderd. Een messing strip tussen de zuil en de abdijtoren markeert de meridiaan op die plaats: op het middaguur valt de schaduw van de zuil op de strip. Dat was een idee van Willy Leenders die in 2006 deze idee ontwierp en berekende. Maar het bevel kwam van een Truienaar, eerste minister van ons land, 185 jaar geleden!
Kasteel Meylandt in Heusden
Kasteel Schabroek in Sint-Truiden, de geboorteplaats van Barthélémy de Theux, de eerste echte eerste minister van België.
