De Truiense AI-expert Koen Mekers kijkt met groeiende bezorgdheid naar de recente ontwikkelingen in de Verenigde Staten, waar het technologiebedrijf OpenAI een overeenkomst sloot met het Amerikaanse ministerie van Defensie. Volgens Mekers, die zelf werkzaam is in AI en zich de voorbije jaren profileerde als pleitbezorger van een doordachte en ethische inzet van artificiële intelligentie, dreigt hiermee een gevaarlijke grens te worden overschreden.

  • Tekst en foto’s © rdc

Truienaar Koen Mekers (34) staat bekend als een digitale duizendpoot die de voorbije jaren scholen en bedrijven wegwijs maakte in de wereld van OpenAI en ChatGPT. Zo gaf hij tal van toelichtingen en workshops over de mogelijkheden en risico’s van AI. De actualiteit laat zich intussen niet negeren. In de media viel nog maar pas te lezen dat de topman van OpenAI, Sam Altman, met zijn bedrijf een akkoord heeft gesloten met het Amerikaanse ministerie van Defensie over het gebruik van AI-modellen. Concurrent Anthropic, bekend van het model Claude, weigerde eerder om zijn technologie zonder beperkingen ter beschikking te stellen van het leger. Dat bedrijf stelde dat het geen medewerking wilde verlenen aan toepassingen die kunnen leiden tot massasurveillance of volledig autonome wapensystemen. Maar die weigering bleef niet zonder gevolgen. Volgens de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth vormt Anthropic een risico binnen de militaire toeleveringsketen. Leveranciers en partners van het Amerikaanse leger mogen geen commerciële activiteiten meer ontplooien met het bedrijf. Het gaat om een contract ter waarde van 200 miljoen dollar dat nu van de baan is. Anthropic kondigde aan de beslissing juridisch aan te vechten.

Niet overtuigd

OpenAI stelt dat het dezelfde veiligheidsprincipes hanteert. Op X schreef Altman dat twee kernprincipes gelden: geen binnenlandse massale surveillance en steeds menselijke verantwoordelijkheid bij het gebruik van geweld, ook in het geval van autonome wapens. Maar dat overtuigt Koen Mekers allerminst. Hij verduidelijkt: “Anthropic heeft geweigerd om het Amerikaanse ministerie van Defensie volledige, onbeperkte toegang tot hun modellen te geven.  Ze wilden niet meewerken aan surveillance van burgers of aan volledig autonome wapens. Bovendien zei de CEO van Anthropic, Dario Amodei, dat generatieve AI-modellen hier nog niet klaar voor zijn. Door die keuze zijn ze persona non grata geworden binnen het Amerikaanse leger. Dat nu OpenAI wél in zee gaat met Defensie, vind ik zeer problematisch. OpenAI had aanvankelijk ook aangegeven dat ze zouden weigeren. Maar de avond voor de Amerikaanse inval in Iran maakte Sam Altman bekend dat er toch een overeenkomst was getekend. Dat voelt voor veel mensen als een breuk met eerdere standpunten,” aldus Mekers. “Heel wat gebruikers, waaronder ikzelf, hebben daarop hun abonnement stopgezet.”

Veel vragen

Recente berichten suggereren dat Claude mogelijk is ingezet bij militaire operaties, zoals de RAID in Venezuela gericht op Nicolás Maduro. Ook bedrijven als Palantir, dat AI-platforms zoals Gotham en TITAN levert, spelen een cruciale rol in moderne oorlogsvoering. Deze systemen helpen bij doelwitanalyse en real-time besluitvorming, maar roepen vragen op over autonomie, verantwoordelijkheid en menselijke controle.

Voor Mekers staat er meer op het spel dan een commercieel contract. Hij ziet het als een kantelpunt in het debat over de rol van artificiële intelligentie in militaire context. “AI-systemen zullen onvermijdelijk worden ingezet in defensie en oorlogsvoering. De echte vraag is: waar zit de mens nog in de beslissingsketen? Een machine mag nooit de uiteindelijke keuze maken over leven en dood. Dat moet altijd een mens blijven, met volledige verantwoordelijkheid en moreel besef. Het is niet genoeg om een mens ‘in de loop’ te hebben als toezichthouder, die mens moet de daadwerkelijke beslissing nemen en kunnen ingrijpen”, benadrukt Mekers.

Met zijn tussenkomst wil de Truienaar vooral het maatschappelijk debat voeden. “AI is te belangrijk om achter gesloten deuren te beslissen,” zegt hij. “We moeten als samenleving heldere afspraken maken: waar liggen de grenzen, en hoe zorgen we ervoor dat de menselijke verantwoordelijkheid altijd gewaarborgd blijft?”

Stel jouw vragen over artificiële intelligentie en ChatGPT aan Koen en/of connecteer met hem. Je kan dat via LinkedIn