In het Kasteel van Heers staken studenten van de Hogeschool PXL onlangs de handen uit de mouwen met technieken die tot het midden van de vorige eeuw courant waren. Op de historische site combineren ze oude bouwmethodes met hedendaagse inzichten, en dragen ze tegelijk bij aan de restauratie van het kasteel.

  • Foto’s © SF

Op de werf is het opvallend druk. De restauratie van de tiendenschuur vordert gestaag nu het dak volledig is afgewerkt. “Onze studenten werken studenten aan het optrekken van wanden met leem en vitselwerk”, steekt restauratiearchitect en PXL-lector Sara Fraussen van wal. “Het is een traditionele techniek waarbij een vlechtwerk van wilgentenen en houten staken wordt afgewerkt met leem. Tegelijkertijd zijn er in de westvleugel van het kasteel werken aan de gang met kalkhennep, een modern en ecologisch bouwmateriaal dat goed past binnen erfgoedprojecten.”

Volgens Fraussen is het belangrijk om deze oude technieken opnieuw onder de aandacht te brengen. “Vitsen en lemen is een oude techniek om wanden te bouwen. Zo een wand bestaat uit wilgentenen en staken, waarbij de wilgentenen rond de staken worden gevlochten. Na het vlechtwerk wordt er leem op aangebracht. Deze historische bouwtechniek werd nog tot 1950 toegepast in Limburg.” Ze benadrukt dat studenten veel kunnen opsteken van deze werkwijze. “We vinden het belangrijk om deze oude technieken weer onder de aandacht te brengen. Ook vandaag valt er nog veel uit te leren en voor de studenten uit de bacheloropleiding Bouw en het graduaat Bouwkundig Tekenen van de Hogeschool PXL is het een mooie kans om deze techniek in de vingers te krijgen.”

 

Unieke kans

De methode wordt door Fraussen omschreven als een vroeg voorbeeld van circulair bouwen, omdat uitsluitend gebruik werd gemaakt van materialen uit de directe omgeving, zoals aarde, stro en kalk. Zelfs paardenurine maakte vroeger deel uit van het mengsel. “Vroeger dacht men dat paardenurine voor meer flexibiliteit zorgde, maar uit onderzoek blijkt dat helemaal niet zo te zijn. De studenten moeten daar dus niet mee aan de slag gaan”, knipoogt ze. Hoe ervaren die studenten het project eigenlijk? “We zien het als een unieke kans om praktijkervaring op te doen. Het is fijn om mee te werken aan een groots restauratieproject”, klinkt het daar. “We leerden deze techniek eerder al oppervlakkig kennen, maar nu doorlopen we voor het eerst het volledige proces. We moeten het leem met kracht tegen het vlechtwerk aanbrengen om goed te hechten. Het zelf maken van het vlechtwerk is best wel arbeidsintensief.”

Kalkhennep

Naast de historische technieken maken de studenten ook kennis met moderne bouwmethodes. In het kasteel werken ze met kalkhennep aan de inrichting van gastenkamers. Dat materiaal is ecologisch en wordt steeds vaker toegepast in renovaties van erfgoed. Tegelijk geven de studenten aan dat hedendaagse technieken minder fysiek belastend zijn, omdat machines een groot deel van het werk overnemen. Met het project slaagt de Hogeschool PXL erin om theorie en praktijk te verbinden op een plek waar geschiedenis tastbaar is, en waar oude en nieuwe bouwtechnieken elkaar ontmoeten.